Leczenie bólu

Wiele chorób dotyczących układu kostno-stawowego oraz okolicznych tkanek miękkich może powodować dolegliwości bólowe.

Generalnie, leczenie bólu możemy podzielić na metody:

  1. Niefarmakologiczne
  2. Farmakologiczne, wśród których w zależności od sposobu i miejsca podania wyróżnia się leczenie:
    • miejscowe (podanie na skórę)
    • ogólnoustrojowe (np. podanie doustne, domięśniowe)
    • dostawowe
  3. Operacyjne

Do metod niefarmakologicznych należą m.in.:

  • edukacja pacjenta (zmiana nieprawidłowych zachowań/miejsca pracy)
  • rehabilitacja/kinezyterapia (np. ćwiczenia fizyczne wzmacniające/rozciągające, terapia manualna)
  • fizykoterapia (np. laseroterapia, ultradźwięki, prądy interferencyjne, termoterapia miejscowa w postaci okładów ciepłych lub zimnych)
  • akupunktura
  • terapia poznawczo-behawioralna (grupowa)/terapia stresu
  • odciążenie (np. unieruchomienie, laska, orteza, odpowiednie obuwie, wkładki do butów, częstszy odpoczynek)
  • unikanie urazów i przeciążeń (związanych ze sportem lub pracą)
  • techniki zmniejszające napięcie mięśni (np. masaż)
  • przezskórna elektrostymulacja nerwów (TENS, ang. Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation)
W leczeniu farmakologicznym najbardziej popularne są leki podawane ogólnoustrojowo (doustnie) i miejscowo (na skórę).
W przypadku bólu o niewielkim nasileniu analgetykiem pierwszego wyboru powinien być paracetamol. Należy jednak pamiętać, że przewlekłe stosowanie wysokich dawek paracetamolu (> 3g/dobę) zwiększa ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego oraz ryzyko ciężkiego uszkodzenia wątroby. Paracetamol nie posiada również działania przeciwzapalnego.
W sytuacji braku skuteczności lub niewystarczającej skuteczności przeciwbólowej paracetamolu warto rozważyć zastosowanie niesteroidowego leku przeciwzapalnego (NPLZ). NLPZ-ty powodują silniejszy efekt przeciwbólowy w porównaniu z paracetamolem, a ponadto działają przeciwzapalnie.
W przypadku NLPZ-ów, jak i paracetamolu występuje tzw. efekt pułapkowy – to znaczy, że przekroczenie określonej dawki dobowej już nie zwiększa siły działania przeciwbólowego ale zwiększa ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.
Nie należy jednocześnie stosować dwóch leków z grupy NLPZ, ponieważ nie zwiększa to skuteczności działania, natomiast znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Możliwe jest natomiast, a nawet zalecane w niektórych sytuacjach wymagających zwiększonej siły działania przeciwbólowego, łączenie NLPZ-u z paracetamolem.
Niektóre NLPZ-y np. diklofenak, ketoprofen, naproksen są dostępne zarówno w postaciach doustnych jak i do stosowania miejscowego (na skórę).

Korzyści ze stosowania miejscowych NLPZ

U pacjentów z bólem zlokalizowanym (miejscowym) można rozważyć leczenie NLPZ w postaci miejscowej (zewnętrznej) np. jako żel, maść, spray (roztwór), plastry. Badania wykazały, że miejscowe leczenie NLPZ często jest tak samo skuteczne jak stosowanie doustnego NLPZ, jednak znacznie bardziej bezpieczne.
Miejscowe NLPZ pozwalają znacznie ograniczyć stosowaną dawkę doustnych NLPZ i zwiększają stężenie substancji czynnej w miejscu bólu/stanu zapalnego.

Farmakoterapia dostawowa

W przypadku niektórych jednostek chorobowych np. choroby zwyrodnieniowej stawów, gdy leczenie doustne i/lub miejscowe jest niewystarczająco skuteczne, terapię uzupełnia się poprzez podawanie leków dostawowo np. kwasu hialuronowego lub glikokortykosteroidów.

Leczenie operacyjne

W przypadku braku skuteczności farmakoterapii, w zależności od jednostki chorobowej, stosuje się np. wszczepianie endoprotez, przecinanie lub uszkodzenie nerwów przekazujących sygnały bólowe z danego miejsca, manipulacje w obrębie stawów mające na celu ich odciążenie i/lub zwiększenie ruchomości w stawie.

Opracowano na podstawie:

  1. Malec-Milewska M i wsp. Kompendium leczenia bólu. Wydawnictwo Medical Education 2017, s.275-290
  2. Kocot- Kępska M. Ból mięśniowo-szkieletowy – epidemiologia, patofizjologia, leczenie, https://www.mp.pl/bol/wytyczne/119763,bol-miesniowo-szkieletowy-epidemiologia-patofizjologia-leczenie (dostęp 12.07.2019)
  3. Woroń J., et al., Porównanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), Medycyna po Dyplomie, 2011(20);6(183): 55-63
  4. Woroń J., et al., Leczenie bólu w oparciu o drabinę analgetyczną WHO, Medycyna po Dyplomie, 2011;8(185):52-61