Ból towarzyszący urazom

Około 20% pacjentów zgłasza się do lekarza pierwszego kontaktu z dolegliwościami bólowymi związanymi z układem ruchu. Część tych dolegliwości bólowych została spowodowana urazem.
W sytuacji bezpośredniego zadziałania urazu dochodzi do uszkodzenia tkanek miękkich i naczyń krwionośnych, co prowadzi do tworzenia się wylewów krwawych i powstania krwiaka.
Na skutek pośredniego zadziałania bodźca np. w przypadku niefizjologicznego odgięcia stawu, dochodzi do naciągnięcia tkanek miękkich takich jak więzadła, mięśnie i torebka stawowa. Naprężenie tych struktur może powodować ból. Jeżeli uraz był na tyle silny, że przekroczył wytrzymałość tych struktur dochodzi do ich całkowitego lub częściowego rozerwania.
Ból związany z urazem wynika z uszkodzeń kości i okolicznych tkanek miękkich. Jest on szczególnie silny, gdy została zniszczona struktura tkanek, ale towarzyszy również procesom regeneracji i zdrowienia, w trakcie których rozwija się w uszkodzonych tkankach proces zapalny.
Stan zapalny, z jednej strony, ma korzystny pływ na proces gojenia ponieważ przyspiesza regenerację oraz ogranicza oddziaływanie uszkodzenia na funkcjonowanie okolicznych (zdrowych) tkanek. Z drugiej jednak strony, poprzez zwiększone uwalnianie się różnych substancji, które dodatkowo zwiększają wrażliwość zakończeń nerwowych (receptorów bólowych) zwiększa się nasilenie bólu.

Najczęściej występujące obrażenia, które powodują ostre dolegliwości bólowe to:

  • złamania
  • zwichnięcia
  • skręcenia
  • stłuczenia
  • uszkodzenia mięśni
Uważa się, że nawet co piąty przypadek wystąpienia urazu jest związany z aktywnością fizyczną (tzw. urazy sportowe/kontuzje). W tej grupie znajdują się też tak zwane zespoły przeciążeniowe, będące wynikiem sumujących się niewielkich uszkodzeń trwających w czasie lub zbyt dużego obciążenia.

Do częstych przyczyn urazów sportowych należą:

  • zbyt intensywny trening w stosunku do możliwości
  • brak rozgrzewki
  • użytkowanie nieodpowiedniego sprzętu
  • sporty walki (tzw. kontaktowe) np. boks
  • trudne warunki atmosferyczne
  • nieodpowiedni stan obiektu sportowego np. śliska nawierzchnia
  • zbyt wczesne rozpoczęcie treningów po wcześniejszym urazie
Leczenie skutków urazów

W przypadku ostrych urazów zaleca się:

  • odciążenie
  • unieruchomienie/ograniczenie ruchów w uszkodzonej okolicy jak i zmniejszenie ogólnej aktywności (odpoczynek)
  • schłodzenie miejsca urazu np. okłady z zimnych kompresów lub lodu (niska temperatura powoduje obkurczenie naczyń krwionośnych, jak również ograniczenie stanu zapalnego i tworzenia się krwiaków)
  • ucisk (ogranicza krwawienie)
  • uniesienie chorej kończyny powyżej poziomu serca
  • postępowanie modulujące proces zdrowienia np. fizjoterapia, fizykoterapia (najwcześniej zaczynamy to postępowanie 2 – 3 dni po urazie)
  • leki (przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwobrzękowe, stosowane miejscowo i/lub ogólnoustrojowo)
Dodatkowe informacje dotyczące leczenia farmakologicznego bólu patrz zakładka „Leczenie bólu”

Opracowano na podstawie:

  1. Sułko J. Zamknięte obrażenia tkanek miękkich, https://www.mp.pl/pacjent/ortopedia/choroby-urazy/165546,zamkniete-obrazenia-tkanek-miekkich (dostęp 18.07.2019)
  2. https://farmacja.pl/bol-zwiazany-z-urazem/ (dostęp 18.07.2019)
  3. Robak A. Pencuła M., Charakterystyka uszkodzeń kończyn dolnych u biegaczy oraz przebieg i wyniki rehabilitacji, Zeszyty Naukowe WSSP, 2013;17:25-47
  4. Rogers N. Rowland K., An alternative to oral NSAIDs for acute musculoskeletal injuries, J Fam Pract., 2011; 60(3): 147–148.
  5. Kocot- Kępska M. Ból mięśniowo-szkieletowy – epidemiologia, patofizjologia, leczenie, https://www.mp.pl/bol/wytyczne/119763,bol-miesniowo-szkieletowy-epidemiologia-patofizjologia-leczenie (dostęp 12.07.2019)